Laatst vroeg iemand mij na een dienst in ons kerkje: ‘Wat kun je nou zeggen tegen iemand die boos is?’ Daar had ik niet onmiddellijk een antwoord op. Ondertussen is het wel een hele goeie vraag. Want wat zeg je tegen mensen om je heen die boos zijn? Of bang, of teleurgesteld? Of gewoon helemaal klaar met hoe het gaat in de wereld? In hun wereld? 

Wat mij te binnen schoot was het oude gezegde ‘Tel uw zegeningen’. Die probeerde ik thuis. Dat ging niet goed. Want het klonk mijn lief als een dooddoener. De boosheid wordt weggeredeneerd. Erger, voor de boosheid, pijn of chagrijn lijkt geen plaats. ‘Tel je zegeningen’ zou bagatelliseren. Wat natuurlijk niet mijn bedoeling was. Maar het gebeurde ondertussen wel. Wat zou wel kunnen helpen? Wanneer mensen boos, verongelijkt, of teleurgesteld zijn?

Ik moet denken aan jonge mensen die op de wachtlijst staan voor een sociale huurwoning. Soms staan ze er al jaren op, en zien dan dat een statushouder ‘zomaar’ een huis krijgt. ‘Die asielzoeker’ hoeft niet netjes in de rij, nee die krijgt voorrang. Dat die vluchteling al jaren ontheemd is, al heel lang is verhuisd van AZC naar AZC, het maakt niet uit. Het maakt ook niet uit dat aan deze mensen géén voorrang geven, hoogstens iets langer wachten betekent voor wie op de wachtlijst staat. 

Feiten van buiten kunnen ervaringen van binnen niet veranderen

Relativering van buiten aangereikt, het werkt niet. Daar bedoel ik mee: mensen iets willen laten zien met feiten, cijfers. Mensen willen overtuigen met harde gegevens als statistieken en percentages. Want wat mensen horen is: Deze getallen tonen aan dat jouw problemen maar heel betrekkelijk zijn. Ze horen ook: Waar zeur je eigenlijk over! En dan worden mensen nog bozer. Want ze ervaren dagelijks hun problemen. Feiten van buiten kunnen ervaringen van binnen niet veranderen. Objectiviteit verliest het van subjectiviteit. 

Een Joodse kampoverlevende, wanneer hij iemand hoorde zeuren: ‘Je mag ook op transport hoor!’

Wat kan wel? In mijn vorig leven raadde ik mensen graag aan een maand op reis te gaan. Een tijdje te gaan wonen in de townships van Zuid-Afrika, of diep in de Democratische Republiek Congo – de gevaarlijkste plekken ter wereld, daar hebben mensen pas echt te klagen. Of, zoals ik leerde van een Joodse kampoverlevende in Den Haag die, wanneer hij iemand hoorde zeuren, graag zei: ‘Je mag ook op transport hoor!’ Goeie grappen, maar de meeste mensen worden er nog chagrijniger van. Werkt dus niet. 

Wat kan wel? Zelfrelativering. Wat is dat nou weer? Dat is niet: iets of iemand van buiten die jou vertelt dat het allemaal wel meevalt. Nee, dat je er zelf achter komt hoe jouw ervaringen zich verhouden tot de werkelijkheid – door die zelf te onderzoeken. Niet door naar een ander te luisteren, maar door naar jezelf te luisteren. Je oren open te zetten voor je eigen ervaringen, met open ogen je eigen leven te bezien. 

Dat vergt wel wat: de wil om naar jezelf te kijken. Eerlijk te zijn over jezelf. Over wie je bent, hoe je je gedraagt. Om jezelf te zien als een deel van het geheel. Te beseffen dat je deel uitmaakt van een gemeenschap. Hoe jij functioneert in dat geheel. Wat je verlangt, wat je krijgt. Wat je geeft, wat je ontvangt. Of je meedoet. Of je bijdraagt. 

Laatst sprak ik Ernst-Jan Pfauth. Een journalist en blogger, uit Amsterdam. Van geloof zul je hem niet verdenken. Hij heeft een boek gemaakt. Er staat bijna niets in. Ja, heel veel lijntjes. De bedoeling is dat je, na wat aanmoediging van zijn kant, er zelf in gaat schrijven. Het heet Dankboek. Haha, hoe christelijk wil je het hebben? 

Als je je rot voelt stroomt er toch iets positiefs uit je pen

Dankboek wordt dan een dagboek vol blijdschap. Want opschrijven waar je dankbaar voor bent maakt je blijer. Als je je rot voelt stroomt er toch iets positiefs uit je pen. Je wordt je ervan bewust dat er meer is dan waar je boos of chagrijnig over bent. Want wat blijkt: er gebeuren ook mooie dingen in je leven. De kunst is dat door te krijgen. Het helpt. Je wordt gelukkiger. En een leuker mens.